Mianem niepłodności żeńskiej określamy szereg zaburzeń tj. zaburzenia dróg rodnych, możliwości odbywania stosunku płciowego, procesu owulacji, stworzenia warunków do kontaktu plemników z komórką jajową, aktywnego transportu zygoty do jamy macicy oraz jego zagnieżdżenia i utrzymania w organizmie matki do czasu uzyskania zdolności do przeżycia po narodzinach. Taka niezdolność lub jej zaburzenia często prowadzą do poronienia czy porodu przedwczesnego. Czasem dochodzi do zgonu wewnątrzmaczicznego płodu lub zarodka. Niepłodność żeńska jest o wiele bardziej skomplikowana niż niepłodność męska.

Diagnostyka oraz znalezienie przyczyny występowania niepłodności u kobiety jest dużo bardziej skomplikowane niż u mężczyzny. Od poprawnie postawionej diagnozy oraz stwierdzenia czynnika powodującego jej występowanie umożliwia wdrożenie właściwego sposobu leczenia. Schemat badań powinien wyglądach następująco:

  • Szczegółowy wywiad;
  • Badanie ogólne;
  • Badanie ginekologiczne;
  • Badania hormonalne;
  • Ocena cyklu miesiączkowego;
  • Badanie drożności jajowodów;
  • Ocena jajników;
  • Ocena jamy macicy i endometrium;
  • Testy penetracyjne;
  • Badania immunologiczne.

Występowanie bezpłodności u kobiet może być spowodowane jednym lub większą ilością czynników. Dzielimy je na:

  • pochwowe np. zmiany anatomiczne wrodzone i nabyte, stany zapalne, bóle podczas współżycia;
  • szyjkowe np. zmiany anatomiczne wrodzone (tj. zrośnięcie szyjki macicy, niedorozwój szyjki), zmiany anatomiczne nabyte (tj. Uszkodzenia pourazowe), nadżerki, stany zapalne, przyczyny immunologiczne, zaburzenia kapacytacji szyjkowej plemników;
  • maciczne np. zmiany anatomiczne wrodzone (tj. brak macicy, macica jednorożna, macica dwurożna, przegroda macicy, podwójna macica), zmiany anatomiczne nabyte (tj. mięśniaki, zrosty śródmaciczne, polipy), nieprawidłowa kurczliwość mięśnia macicy, endometrioza, stany zapalne, zaburzenia czynnościowe śluzówki macicy;
  • jajowodowe np. Zmiany anatomiczne wrodzone i nabyte, zmiany zapalne i pozapalne w postaci częściowego lub całkowitego zrośnięcia jajowodów, endometrioza, zmiany czynnościowe (tj. spowodowane przerostem lub obrzękiem błony śluzowej, uszkodzeniem aparatu rzęskowego nabłonka jajowodowego, czopem śluzowym, małymi skrzepami krwi, zaburzeniami kurczliwości błony śluzowej, skurczem maciczno-jajowodowym), nieprawidłowa czynność wydzielnicza błony śluzowej jajowodów odpowiedzialnej za wędrówkę plemników, komórki jajowej oraz zarodka
  • jajnikowe np. zaburzenia rozwojowe wrodzone i nabyte, zaburzenia produkcji estrogenów i progesteronu, przedwczesne wygaśnięcie czynności jajników, zaburzenia powstawania pęcherzyków lub brak następnego jajeczkowania, stany zapalne, endometrioza, czynniki toksyczne, zmiany chorobowe w obrębie przewodu pokarmowego, czynniki mechaniczne uszkadzające gonadę jajnikową;
  • psychiczne
Występują również czynniki, które znacznie zwiększają ryzyko występowania niepłodności. Do nich należą:
  • infekcje narządów miednicy mniejszej np. zapalenie przydatków (tj. rzeżączkowe, bakteryjne, choroby przenoszone drogą płciową), w przebiegu usunięcia ciąży, związane z obecnością wkładki wewnątrzmacicznej, przebyte operacje;
  • nieprawidłowości w błonie śluzowej macicy np. przewlekłe zapalenie, zrosty pozapalne i po zabiegach;
  • choroby układowe np. układu krążenia, przewlekłe zapalenie nerek, cukrzyca, niedokrwistość, zaburzenia ożywiania, przewlekły alkoholizm, czynna gruźlica, choroby przewlekłe układu oddechowego, choroby tarczycy;
  • czynniki środowiskowe np. palenie papierosów, promieniowanie, prenatalne stosowanie stilbestrolu, ołów, kadm, przewlekły hałas;
  • leki np. morfina i jej pochodne, kokaina, duże dawki chininy, duże dawki estrogenów i kortykosteroidów, leki cytotoksyczne, neuroleptyki i antydepresanty metoklopramid;
  • wiek - powyżej 35 roku życia.

Głównymi przyczynami żeńskiej niepłodności są problemy z:

  • owulacją, które są odzwierciedleniem zaburzeń hormonalnych. Zaburzenia owulacji mogą także być spowodowane problemami psychologicznymi, neurologicznymi oraz zażywaniem leków, cukrzycą, zaburzeniami odżywiania.
  • niedrożnością jajowodów. Niedrożność jajowodów najczęściej spowodowana jest stanami zapalnymi przydatków oraz zakażeniami poprzez choroby przenoszone drogą płciową. Przewężenia oraz zrosty jajowodów mogą być także spowodowane endometriozą.
  • zespołem policystycznych jajników, które są wynikiem m.in. zaburzonej gospodarki hormonalnej.
  • endometriozą, polegającą na tym, że błona śluzowa macicy występuje także poza obszarem macicy., np. w pochwie.

Czasem w leczeniu niepłodności żeńskiej wystarczą drobne zmiany w trybie życia tj. wypoczynek, higiena, rezygnacja z papierosów i alkoholu, odpowiednia dieta, utrzymywanie masy ciała na odpowiednim poziomie, zażywanie witamin C i E. Jeśli pomimo wprowadzenia powyższych zmian para nie może doczekać się potomstwa i orzeczono, że to kobieta nie jest płodna należy podjąć bardziej radykalne kroki. Obecnie w leczeniu niepłodności stosuje się szczepionki przygotowywane z surowicy partnera lub rozważa się zapłodnienie in-vitro.

Okazuje się, zgodnie ze statystykami, że obecnie do niemożności spłodzenia potomstwa przyczynia się w równym stopniu czynnik męski jak i żeński.