PCOS (Zespół Policystycznych Jajników) nazywany również zespołem wielotorbielowatych jajników, drobnotorbielkowatych jajników lub zespołem Steina-Leventhala. Jest to choroba o podłożu genetycznym, na którą cierpi wiele kobiet w wieku rozrodczym. Ma ona charakter hormonalny i towarzyszy jej wzrost produkcji hormonów męskich, które zaburzają cykl menstruacyjny. Przede wszystkim polega ona na destrukcji tkanki jajnika niedojrzałym pęcherzykami Graffa, których to wzrost został zatrzymany jeszcze przed uwolnieniem komórki jajowej. W konsekwencji nie dochodzi do powstania ciałka żółtego, a w miejscu zaniku pęcherzyków tworzą się torbiele.

Przyczyna występowania PCOS jest uwarunkowana genetycznie, nieusuwalna i niezbadana.

Z występowanie PCOS związane jest nieprawidłowe działanie jajników, spowodowane ich stymulowaniem przez zbyt duże ilości testosteronu, hormonu luteinizującego i insuliny.

Choroba ta objawia się:

  • hiperandrogenizmem;
  • zmianami skórnymi, takimi jak trądzik i łojotok;
  • hirsutyzmem (nadmierne owłosienie);
  • łysieniem;
  • brakiem owulacji;
  • zwiększeniem ilości pęcherzyków prenatalnych w jajniku;
  • powiększeniem jajników;
  • zaburzeniami miesiączkowania – nieregularne cykle, brak miesiączki;
  • zaburzeniami metabolicznymi, do których zalicza się otyłość, hiperlipidemię, zmniejszoną wrażliwość tkanek na insulinę i nadprodukcję insuliny.

Objawy PSOS nie należą do specyficznych. Zaledwie u 40% chorych objawia się otyłością, na zaburzenia miesiączkowania skarży się około 66% pacjentek, a 73% z powodu schorzenia cierpi na niepłodność. Natomiast aż u 20% chorych kobiet nie występują charakterystyczne objawy.

Diagnostykę przy podejrzeniu występowania zespołu policystycznych jajników przeprowadza się na tzw. kryteriach Rotterdamskich.

Na nie składa się obecność czynników tj.:

  • Brak lub rzadkie występowanie owulacji,
  • Objawy hiperandrogenizmu lub hiperandrogemii,
  • Wyniki badania USG.

Ponieważ objawy PCOS powiązane są z wieloma różnymi schorzeniami, przed postawieniem ostatecznej diagnozy należy wykluczyć następujące  choroby:

  • przedwczesne wygaśniecie czynności jajnika;
  • dysfunkcję podwzgórzowo-przysadkową;
  • zespół Cushinga;
  • przerost nadnerczy.

W celu potwierdzenia diagnozy zleca się badania laboratoryjne, a na występowanie PCOS wskazuje: podwyższone stężenie LH (hormonu luteinizującego), testosteronu, androstendionu, DHEAS (siarczanu dehydroepiandrosteronu) i prolaktyny oraz obniżone stężenie FSH (hormonu folikulotropowego) i SHBG (globuliny wiążącej hormony płciowe). Wyznacza się również stosunek LH/FSH. Jeżeli jest większy niż 2 to możemy podejrzewać PCOS.

Leczenie PCOS polega na hormonoterapii, z którą pacjentka związana jest do końca życia. Polega ono na podawaniu farmaceutyków normalizujących metabolizm androgenów. Zwykle lekarz proponuje środki antykoncepcyjne. Dzięki ich działaniu w jajnikach przestają pojawiać się torbiele, a same jajniki zmniejszają swoją objętość. Obecnie coraz częściej stosuje się laparoskopię, która polega na wypalaniu torbieli doprowadzając jedncześnie do osłabienia otoczki jajnika. Natomiast gdy PCOS jest powodem bezpłodności stosuje się leczenie chirurgiczne.

Statystycznie na PCOS cierpi około 12% młodych kobiet, a u niemal 40% z nich jest ono powodem niepłodności.